Border Collie web site


Afb. 1. Bouw van het oog
cc. sc. ch. r. i. c.	Corpus Ciliare Sclera Choroidea Retina Iris Cornea	l. cv. vok. aok. no.	Lens Corpus Vitreum Voorste Oogkamer Achterste Oogkamer Nervus Opticus

Gezondheid

Oogaandoeningen

Bouw van het oog

De wand van het oog bestaat uit drie lagen (zie Afb. 1). Van buiten naar binnen zijn dat:

cornea (hoornvlies) die aan de achterzijde overgaat in de sclera (oogwit)
uvea, bestaande uit iris (regenboogvlies), corpus ciliare (straallichaam) en choroidea (vaatvlies)
epitheel, aan de achterzijde overgaand in de retina (netvlies)

De holte van het oog wordt opgedeeld in drie ruimtes:

voorste oogkamer; tussen cornea en iris
achterste oogkamer; tussen iris en lens
corpus vitreum (glasvocht) tussen lens en retina

De lens


	Afb. 2. Bouw van de lens
	c. n. k. e. a. p.	cortex nucleus (kern) kapsel epitheel anterior (voorzijde) posterior (achterzijde

Een dubbelbolle lens — waarbij de achterzijde wat boller is dan de voorkant — is opgehangen aan vezels van de corpus ciliare. Door samentrekking van de kringspieren in het corpus ciliare wordt de lens boller (elasticiteit van de lens).

De lens bestaat uit concentrische lagen vezels, die door een epitheellaag aan de voorzijde (vlak onder het lenskapsel) worden aangemaakt.

Collie Eye Anomaly (CEA)

Komt voor bij de Schotse Collie (lang- en korthaar) en ook bij de Border Collie, Sheltie en de Bearded Collie. Er bestaan verschillende gradaties:

TORT: overmatige kronkeling van de bloedvaten in de retina. Er is discussie of deze vorm onderdeel is van CEA.
CRD (ChorioRetinale Dysplasie): op bepaalde plaatsen is het netvlies - vaatvlies niet goed aangelegd

Bovenstaande vormen geven weinig tot geen problemen met het gezichtsvermogen.

COL (Colobomata of sluitingsdefecten): er zitten als het ware 'gaten' in de retina; deze gaten geven nauwelijks problemen bij het gezichtsvermogen.
AR (Atresia Retinae): Loslaten van retina. Het is duidelijk dat dit het gezichtsvermogen negatief beïnvloedt.
IOB (IntraOculaire Bloedingen): In het oog treden bloedingen op. Afhankelijk van het aantal en de grootte vermindert het gezichtsvermogen hierdoor.
HP (Hypoplastische Papil of onderontwikkelde oogzenuw): Onzeker of dit onderdeel uitmaakt van CEA.


Afb. 3. Normaal beeld. Deze foto's worden genomen door de (vergrote) pupil. De lichte, roze vlek is de 'blinde vlek', waar de oogzenuw (Nervus Opticus) het oog binnenkomt. De achter de Retina gelegen Choroidea lichten groenig op. (Foto overgenomen uit "Erfelijke Oogafwijkingen" met toestemming van de auteur ¹ ).		Afb. 4. De blinde vlek vertoont aan de onderzijde een coloboma (gele pijl). De bloedvaten links zijn talrijk en onregelmatig gevormd. Tussen deze vaten zijn wit-gele plekjes te vinden waar het net- en vaatvlies niet goed is aangelegd (CRD). (Foto overgenomen uit "Erfelijke Oogafwijkingen" met toestemming van de auteur ¹ ).

Vererving en bestrijding

Tot voor kort was het alleen mogelijk om via oogonderzoek lijders te vinden en eventueel door stamboomonderzoek dragers op te sporen. Sommige fokkers lieten ook de pups op de leeftijd van zeven weken onderzoeken om zodoende vóór de verkoop lijders op te kunnen sporen. Hieruit kwam ook een discussie over het fenomeen "go normal"; dit betreft een dier waarbij als pup CEA is vastgesteld, maar die op volwassen leeftijd geen waarneembare verschijnselen van de ziekte vertoont.

Vrij recent is er een commercieel beschikbare DNA-test ontwikkeld (OptiGen) waardoor het mogelijk is om ook dragers op te sporen. Uit het onderzoek voor deze test is gebleken dat het een enkelvoudig recessieve vererving betreft. Zowel lijders als dragers zijn met de test op te sporen

Progressieve Retina Atrofie (PRA)

Komt voor bij vele rassen, inclusief kruisingen. De verschijnselen variëren per ras. De ziekte behelst een achteruitgang van de retina (Afb. 1) - de lichtgevoelige laag in het oog, waardoor het gezichtsvermogen vermindert. Ook de leeftijd waarop de verschijnselen zich voordoen varieert van ras tot ras; de Collie en de Ierse Setter vertonen op zeer jonge leeftijd (vanaf zes weken) de symptomen, bij de Labrador kan het vaak vier tot zes jaar duren voordat er iets te zien is. De ziekte eindigt altijd met blindheid. Vaak wordt op den duur ook cataract gezien.

De twee belangrijkste vormen zijn:

PED (Pigment Epitheel Dystrofie): pigment ophopingen in de retina, gevolgde door degeneratie van de kegeltjes. Op een leeftijd van 3 tot 5 jaar gaat het gezichtsvermogen achteruit. Op latere leeftijd worden ook de staafjes aangetast en volgt blindheid.
PRA-nachtblindheid: belangrijkste vormen:

De ziekte wordt waarschijnlijk vererfd door een enkelvoudig, autosomaal, recessief gen. Er blijken - genetisch gezien - minstens twee vormen voor te komen; uit onderzoek blijkt de vorm die bij de Setter voorkomt een andere te zijn dan die bij de Collie (een kruising van een Setter en een Collie die beiden lijder zijn levert dan pups zonder PRA). Gezien de erfelijke basis zou het dus mogelijk moeten zijn hiervoor een genetische test te ontwikkelen, hetgeen voor de Ierse Setter al het geval is. In Nederland wordt voor fokdoeleinden voor de Hirschfeld Stichting nog een oogonderzoek verricht. Het voordeel van (genetisch) bloedonderzoek zou zijn dat lijders in een vroeg stadium en ook dragers kunnen worden opgespoord.

Glaucoom

De druk in de voorste oogkamer neemt toe, waardoor de lens vertroebelt. De ziekte mondt uit in blindheid. Vaak worden beide ogen aangetast. Enkele vormen van glaucoom worden als erfelijk beschouwd. Bij de symptomen horen roodheid van de sclera ("oogwit"; dat bij honden overigens meestal bruin is), blauw verkleuring van het hoornvlies, vergrote pupil, tranen, gevoeligheid voor licht of zelfs vergroting van de oogbol. Meestal zal het oog - ondanks behandeling - verloren zijn.

Primair glaucoom is meestal erfelijk, met een recessieve of polygene vererving. Naar schatting is 10-20% van de honden erfelijk belast, maar ontwikkelt ruwweg ½% ook werkelijk glaucoom.

Cataract

Komt regelmatig voor bij honden en is meestal erfelijk. Aangezien de honden zich vaak aanpassen aan de wolkerige of mistige ooglens, merkt de eigenaar weinig tot niets totdat de blindheid ernstige vormen aanneemt.

Primair Cataract

Direct veroorzaakt door een defect in de ooglens zelf.

Aangeboren cataract

Is al in een vroeg stadium (6-8 weken) aanwezig. Als oorzaken zijn gevonden: erfelijke afwijkingen, ontstekingen, vergiftigingen, of ziektes tijdens de dracht. Er vindt een witte, dichte verkleuring van de lens plaats; vaak in beide ogen in gelijke mate. Wijze van overerven is veelal onbekend en verschilt van ras tot ras.

Juveniel cataract

Ontstaat tussen 8 weken en een jaar of zes. Oorzaken:

Erfelijk: Beide ogen zijn meestal in gelijke mate aangetast. Wijze van overerving vaak onbekend.
Straling: Komt zelden voor; bij bijvoorbeeld bestraling van een tumor.
Voeding: Met de moderne hondenvoeders eigenlijk alleen bij experimenten te zien.
Vergiftiging: Bijvoorbeeld Naftaleen en Dinitrofenol.
Trauma: Bij een verwonding die het oog perforeert of een klap tegen het hoofd kan er (vaak in één oog) cataract optreden.

Seniel cataract

Vrij zeldzaam. Komt voor op latere leeftijd. In delen van de lens worden lensvezels afgebroken. Vaker is er sprake van lenssclerose (vertroebeling door vermindering van de hoeveelheid water en wateroplosbare eiwitten in de lens).

Secundair cataract

Cataract ten gevolge van een andere aandoening. Hierbij valt te denken aan diabetes (suikerziekte), waarbij zich stoffen in de ooglens ophopen. Deze ophoping veroorzaakt een zwelling van de lensvezels (door aantrekken van water), waardoor weer vertroebeling optreedt. Na enige tijd zijn de lensvezels zodanig beschadigd dat dit niet meer hersteld kan worden.

Een andere oorzaak kan PRA zijn. Naast degeneratie van de retina treedt na verloop van tijd ook cataract op.

Retina Dysplasie (RD)

Er komen verschillende vormen voor:

complete dysplasie
Vrij zeldzaam. Pups worden blind geboren. Lijkt een simpel recessief gen te betreffen. In tegenstelling tot de volgende vorm, zijn er geen botafwijkingen te verwachten.

Vorm met vouwen in de retina
Dit betreft "Retina en vitreum dysplasie met botafwijkingen" of "dwerggroei met retina dysplasie". Er bestaan hiervoor drie fenotypes voor wat betreft de oogafwijking:

Normaal
Locale retina dysplasie (vouwen)
Compleet losgelaten retina.

En twee fenotypes voor wat betreft de botafwijking:

Normaal
Dwerggroei

Het gen gedraagt zich recessief voor wat betreft de skeletafwijkingen en incompleet dominant bij de oogafwijking. Dus:


- -	normale ogen, normaal skelet
rd -	locale retina dysplasie en normaal skelet
rd rd	complete retina dysplasie en dwerggroei

De vouwen in de retina kunnen op latere leeftijd verdwijnen, hetgeen kan resulteren in vals negatieve beoordelingen.

Persisterende Hyperplastische-Tunica Vasculosa Lentis en -Primair Vitreum (PHTVL/PHPV)


	Afb. 5. PHTVL/PHPV Oog op doorsnede. De te kleine, vervormde lens is het grijzige object. Vlak daarachter de (bruin-witte) resten van het vaatnetwerk. (Foto overgenomen uit "Erfelijke Oogafwijkingen" met toestemming van de auteur ¹ ).

Zeldzame aandoening, waarbij tijdens de ontwikkeling van het oog resten van bloedvaten — die de achterzijde van de lens van voeding moeten voorzien — achterblijven. Ernst van de aandoening wordt uitgedrukt in gradaties:

TW: twijfelgeval; minieme restjes, meestal in één oog.
1: lichte vorm, vaak in één oog, niet meer veranderende kleine restjes
2-6: steeds ernstigere vormen, in beide ogen, laagje gekleurd littekenweefsel zit tegen achterzijde van de lens, lens kan misvormd zijn en kan langzamerhand cataract gaan vertonen.

Waarschijnlijk in de meeste gevallen veroorzaakt door een autosomaal, incompleet dominant gen. Heterozygote dieren hebben waarschijnlijk TW of graad 1 vormen.

Ernstigere vormen kunnen worden geopereerd, waarbij in de helft van de gevallen een positief resultaat wordt geboekt.

Membrana Pupillaris Persistens (MPP)

Vrij zeldzame aandoening, waarbij tijdens de ontwikkeling van het oog resten van bloedvaten — die de voorzijde van de ooglens van voeding moeten voorzien — achterblijven. Deze resten zijn vaak als witte draden aan de voorzijde van de lens of op de iris zichtbaar.

Afb. 6. MPP
De resten zijn te zien als witte draadjes op de Iris.
(Foto overgenomen uit "Erfelijke Oogafwijkingen" met toestemming van de auteur ¹ ).

In ernstige gevallen is nog een netwerk van witte draden aanwezig. Gaat soms gepaard met andere oogafwijkingen, bijvoorbeeld afwijkingen aan het netvlies. Bij een aantal rassen blijkt het erfelijk te zijn.

¹ ) S TADES , F.C., M.H. Boevé; Erfelijke Oogafwijkingen; Amsterdam, 1993; W.K. Hirschfeld Stichting.

Copyright © 1998-2013 Jigal van Hemert & Danielle Boshouwers
URL: http://www.bordercollies.nl/dheaeye.shtml
This page last modified: Wednesday, 30-Jul-2008 16:46:26 CEST

Algemeen